اغلب گردشگران، زاهدان را فقط به عنوان یک شهر مرزی می شناسند، در حالی که این شهر گنجینه ای از آثار تاریخی کمتر دیده شده را در خود جای داده است. خانه ابویی یکی از همان جاذبه هایی است که داستان شکل گیری هویت شهری زاهدان را برای طلا گشت روایت می کند. بنایی که هم زمان با تولد شهر ساخته شد و امروز به یکی از ارزشمندترین آثار ثبت ملی استان تبدیل شده است.
آشنایی با خانه ابویی
این بنای تاریخی در سال ۱۳۱۱ هجری شمسی به دستور زعیم ابویی، از کارکنان وقت وزارت دادگستری، ساخته شد. انتخاب محل ساخت در بافت قدیمی شهر، باعث شد این اثر بخشی از هسته اولیه زاهدان باشد. به همین دلیل، بسیاری قدمت آن را هم سن با خود شهر می دانند.
در روزگاری که زاهدان تازه در حال شکل گیری بود، این بنا نمادی از نگاه آینده نگرانه به معماری و سکونت در اقلیم گرم و خشک منطقه به شمار می رفت. حضور چنین سازه ای در آن زمان، نشان دهنده اهمیت فرهنگ و معماری بومی برای سازنده آن است.
مشخصات تاریخی و موقعیت بنا
این اثر در زمینی به مساحت ۸۱۳ مترمربع ساخته شده و بنای اصلی حدود ۴۸۰ مترمربع وسعت دارد. موقعیت آن در بخش قدیمی شهر باعث شده دسترسی به دیگر جاذبه های تاریخی زاهدان نیز آسان باشد. در زمان ساخت، این محدوده تازه جان گرفته بود و ساخت چنین عمارتی، نقش مهمی در توسعه شهری ایفا کرد.
زعیم ابویی تا سال ۱۳۴۰ در این مکان سکونت داشت. پس از آن، بنا به دلایل مختلف رها شد و سال ها در وضعیت متروکه باقی ماند. همین موضوع باعث شد بخش هایی از سازه دچار فرسودگی شود، اما اصالت معماری آن همچنان حفظ شد.
ویژگی های خانه ابویی
در طراحی این بنا، تلاش شده عناصر سنتی منطقه کاملاً رعایت شود. استفاده از خشت خام و آجر، هماهنگی کامل با اقلیم گرم و کویری زاهدان دارد. نمای آجری ساده اما چشم نواز، حس اصالت و آرامش را به بازدیدکننده منتقل می کند.
فضاسازی داخلی به گونه ای انجام شده که جریان هوا و نور طبیعی در تمام بخش ها برقرار باشد. این ویژگی باعث می شد دمای فضا در فصل های مختلف سال متعادل بماند و نیازی به ابزارهای خنک کننده امروزی نباشد.
معماری خانه ابویی
علاقه زعیم ابویی به معماری یزد، نقش مهمی در شکل گیری سبک این بنا داشت. او از محمدعلی محمودی، معمار برجسته یزدی، درخواست کرد ساختمانی با تلفیق معماری یزد و سیستان و بلوچستان طراحی کند. نتیجه این همکاری، اثری منحصربه فرد و ماندگار شد.
در بدو ورود، سردری با طاق جناقی و آجرکاری ظریف دیده می شود که حس شکوه را القا می کند. پس از آن، هشتی با سقف گنبدی قرار دارد که به حیاط مرکزی راه پیدا می کند. این حیاط با حوض و باغچه، یادآور معماری سنتی مناطق کویری ایران است.
چیدمان فضاهای داخلی
اتاق های مسکونی به صورت هوشمندانه دور تا دور حیاط قرار گرفته اند. فضاهای تابستانی در بخش جنوبی و اتاق های زمستانی در بخش شمالی ساخته شده اند تا بیشترین بهره از زاویه تابش خورشید گرفته شود. این موضوع نشان دهنده درک عمیق معمار از شرایط اقلیمی منطقه است.
در بخش شرقی، فضاهایی مانند آشپزخانه و انبار دیده می شود. تمامی قسمت ها به شکلی طراحی شده اند که جریان هوا به خوبی برقرار باشد و آسایش ساکنان در اولویت قرار گیرد.
بادگیر و سقف های گنبدی
یکی از جذاب ترین بخش های این بنا، حوضخانه ای است که در قسمت تابستانه قرار دارد. روی سقف این بخش، بادگیر هشت پَر ساخته شده که وظیفه خنک سازی فضا را بر عهده داشته است. باد پس از ورود، با عبور از روی آب حوض، خنک شده و به دیگر فضاها منتقل می شده است.
سقف تمام اتاق ها به صورت گنبدی طراحی شده اند. این ساختار باعث گردش بهتر هوا و جلوگیری از تجمع گرما می شده است. چنین جزئیاتی نشان می دهد معماری سنتی تا چه حد با علم و تجربه در هم آمیخته بوده است.
وضعیت کنونی خانه ابویی
پس از سال ها متروکه بودن، این اثر در سال ۱۳۷۷ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید. پس از آن، عملیات مرمت و احیا آغاز شد تا هویت تاریخی بنا حفظ شود. امروز این مکان به عنوان مرکز فرهنگی، موزه مردم شناسی و صنایع دستی مورد استفاده قرار می گیرد.
بازدید از این مجموعه، فرصتی ارزشمند برای آشنایی با فرهنگ، سبک زندگی و هنر بومی سیستان و بلوچستان فراهم می کند. این تغییر کاربری، جان دوباره ای به بنا بخشیده و آن را به یکی از جاذبه های مهم گردشگری زاهدان تبدیل کرده است.
تجربه بازدید برای گردشگران
گردشگران با قدم گذاشتن در این مجموعه، سفری کوتاه به گذشته را تجربه می کنند. ترکیب معماری سنتی، فضای آرام حیاط و آثار فرهنگی، حس متفاوتی از بازدید را ایجاد می کند. این مکان برای علاقه مندان به تاریخ و معماری، مقصدی ارزشمند به شمار می رود.
اگر قصد سفر به زاهدان را دارید، بازدید از این جاذبه می تواند برنامه سفر شما را غنی تر کند. ترکیب آن با دیگر دیدنی های شهر، تجربه ای متفاوت از ایران گردی را رقم می زند.
مزایای رزرو سفر با آژانس گردشگری طلاگشت
- رزرو آنلاین سریع و آسان
- دسترسی به بهترین تورها و هتل ها
- پشتیبانی حرفه ای در طول سفر
- بهره مندی از تخفیفات ویژه
نتیجه گیری
خانه ابویی تنها یک بنای تاریخی نیست، بلکه بخشی از هویت شهر زاهدان محسوب می شود. این اثر، روایت گر تلفیق معماری بومی با نیازهای اقلیمی و فرهنگی منطقه است. بازدید از آن، نگاهی عمیق تر به تاریخ شکل گیری شهر و سبک زندگی گذشته می دهد و می تواند تجربه ای ماندگار برای هر گردشگر باشد.
۰ نظر