اصفهان با پل های تاریخی خود در میان گردشگران شهرت بسیاری دارد. پل مارنان یکی از همین پل های کهن است که داستان های ناگفته ای در دل خود جای داده است. این پل زیبا در غربی ترین نقطه اصفهان قرار گرفته و همچون نگینی بر رودخانه زاینده رود می درخشد که در این مقاله از طلا گشت به آن می پردازیم.
معرفی پل مارنان
پل مارنان، بازمانده ای باشکوه از دوران صفوی در غرب اصفهان است که بر رودخانه زاینده رود خودنمایی می کند. این پل که در مسیر خیابان مطهری و میان پل فلزی و پل وحید واقع شده، یکی از قدیمی ترین پل های این شهر به شمار می رود.
اصفهان در حاشیه زاینده رود بنا شده و این موضوع باعث گردیده تا ساکنان آن از دیرباز به فکر احداث پل هایی برای ارتباط بین دو سوی رودخانه باشند. پل مارنان در گذشته روستاهای حاشیه اصفهان را به یکدیگر متصل می کرد و امروزه نیز در دو طرف آن پارک های زیبایی ساخته شده است. این فضاها برای گذران اوقات فراغت در کنار زاینده رود بسیار دلپذیر و مناسب می باشند.
وجه تسمیه نام پل مارنان
درباره ریشه نام این پل کهن، روایت های گوناگونی وجود دارد که هر کدام به گوشه ای از تاریخ این بنا اشاره می کنند. به گفته برخی کارشناسان، نام اصلی این پل «ماربین» بوده که خود برگرفته از واژه «مهربین» از فرهنگ اوستایی است.
بر اساس این نظریه، قرن ها پیش از ظهور زرتشت، معبد مهرپرستان بر فراز کوه آتشگاه قرار داشته و از آن مکان، تمام روستاهای اطراف قابل مشاهده بوده است. این منطقه که پل مارنان در آن واقع شده، به نام بلوک مهربین شناخته می شد و به دلیل نزدیکی پل به این منطقه، به همین نام شهرت یافت. با گذشت زمان، این نام دستخوش تغییراتی گردید و به «مارنان» مشهور شد.
در نظریه دیگری نیز پیچ و خم مارگونه زاینده رود در این بخش، باعث شده تا روستای نزدیک پل به نام مارنان (به معنای مارگونه) نامگذاری شود و پس از ساخت پل، نام روستا بر روی آن گذاشته شود. همچنین نام دیگر این پل، «سرفزار» است که امروزه نیز میان مردم این منطقه رواج دارد. این نام از تاریخچه ساخت پل نشأت می گیرد که گفته می شود پل توسط فردی به نام سرفراز در زمان صفویان بنا شده است، هرچند این نظریه با توجه به قدمت پایه های پل که به دوران پیش از صفویه بازمی گردد، مورد تردید قرار دارد.
تاریخچه پل مارنان
قدمت پل مارنان همواره یکی از موضوعات مورد بحث میان باستان شناسان و تاریخ پژوهان بوده است. به گفته برخی از باستان شناسان، پل مارنان همچون پل شهرستان در دوره ساسانیان پایه گذاری شده و بعدها در زمان صفویان مرمت و بازسازی گردیده است.
در برخی کتب تاریخی اما به این نکته اشاره شده که پل مارنان در زمان صفویان و توسط یک تاجر ارمنی به نام سرفراز ساخته شده است. وی هزینه ساخت این پل را از ثروت شخصی خود پرداخت کرد و به همین دلیل، پل مارنان به «پل سرفراز» نیز شهرت یافت. امروزه در نزدیکی این پل، پارک و محله ای به همین نام وجود دارد که یادآور این داستان تاریخی است.
هرچند این نظریه از سوی بسیاری رد می شود، اما معماری و ظاهر پل به سبک پل های دوران صفویه بسیار نزدیک است. به نظر می رسد اگر ساخت اولیه پل متعلق به دوره ساسانیان بوده باشد، مرمت های گسترده دوران صفوی باعث گردیده تا بنا شکل و شمایل آن دوره را به خود بگیرد. شکل امروزی پل مارنان با نمای ساختمانی آن در عصر صفوی تغییری نکرده، هرچند تعمیرات مکرر بر روی آن انجام شده است.
معماری پل مارنان
معماری پل مارنان جلوگاه ای از هنر و دانش مهندسی در روزگاران گذشته است. این پل دارای طولی حدود ۱۶۰ متر و ۱۷ دهانه می باشد. به گفته برخی کارشناسان، پل مارنان در گذشته و زمان ساخت، دهانه های بیشتری داشته، اما به دلیل خشکسالی و کاهش عمق آب، شماری از دهانه ها مسدود شده اند.
در میان دهانه های بزرگتر پل، دهانه های کوچکتری نیز به چشم می خورد که بیشتر جنبه تزئینی دارند. اندازه هر یک از دهانه ها با یکدیگر متفاوت است و این تنوع، جلووه ای خاص به پل بخشیده است. عرض پل در قسمت های مختلف یکسان نیست و از دور می توان این ناهمگونی را به روشنی مشاهده کرد. بخش مرکزی پل نسبت به سایر قسمت ها عریض تر طراحی شده که امروزه به فضایی برای ایستادن و لذت بردن از هوای دلپذیر اطراف تبدیل گردیده است.
پایه های پل مارنان همانند اغلب پل های تاریخی اصفهان، از سنگ ساخته شده و برای استحکام بیشتر از ملات ساروج استفاده شده است. اما برای ساخت بدنه پل از آجر و ملات گچ بهره گرفته اند. پل مارنان صرفاً یک پل برای عبور و مرور نبوده، بلکه به عنوان بند نیز مورد استفاده قرار می گرفته است. کشاورزان روستاهای اطراف با بستن دهانه های پل، زمین های کشاورزی خود را آبیاری می کردند. این ویژگی، اهمیت اقتصادی این پل را در کنار کارکرد ارتباطی آن نشان می دهد.
پل مارنان در گذر زمان
پل مارنان در طول تاریخ، نقش مهمی در ارتباط میان مناطق مختلف اصفهان ایفا کرده است. این پل در زمان شاه تهماسب اول صفوی به منظور تسهیل تردد ارامنه جلفا به اصفهان ساخته شد و در اواخر زمامداری شاه سلیمان، توسط یکی از ارامنه جلفا تعمیر و بازسازی گردید.
این پل، راه ارتباطی اهالی النجان و دستگرد با اصفهان و همچنین ساکنان ده ماربانان با عباس آباد و محله النبان بوده است. یکی از دروازه های شهر در دوره قاجار در جنب همین پل قرار داشته و سقاخانه ای نیز در ضلع شمالی آن وجود دارد. پس از دهانه شمال شرقی این پل، مادی نیاصرم به سوی شهر هدایت می شده است.
بر اساس زمان بندی تاریخی، پل مارنان قدیمی ترین پل شهر اصفهان پس از پل شهرستان به شمار می رود. با این حال، بر خلاف پل شهرستان، این بنا دارای تقسیمات کالبدی هندسی و منظم در سطح پلان و نماست. همچنین این بنا بر شالوده ای سنگی و در یک طبقه ساخته شده است و پی آن به صورت شمعی طراحی گردیده است.
سخن پایانی
پل مارنان که در امتداد خیابان خیام و در غربی ترین بخش اصفهان قرار دارد، داستان های بسیاری برای گفتن در خود نهان کرده است. این پل در گذشته اهمیت بسیاری برای روستاهای اطراف داشته، چرا که افزون بر رفع نیاز ارتباطی دو سوی رودخانه، برای آبیاری زمین های کشاورزی نیز به عنوان بند عمل می کرده است. اگر در سفر به اصفهان از این پل زیبا بازدید کرده اید، خوشحال می شویم تجربه های خود را با ما به اشتراک بگذارید.
سوالات متداول
پل مارنان در کجای اصفهان قرار دارد؟
پل مارنان در غرب شهر اصفهان، در مسیر خیابان مطهری و میان پل فلزی و پل وحید واقع شده است.
قدمت پل مارنان به چه دوره ای بازمی گردد؟
بر اساس شواهد تاریخی، پایه های پل به دوره ساسانیان بازمی گردد و سازه اصلی آن در دوران صفوی مرمت و بازسازی شده است.
چرا به این پل، مارنان گفته می شود؟
نام این پل از واژه «ماربین» برگرفته شده که خود تغییر یافته «مهربین» از فرهنگ اوستایی است و به معبد مهرپرستان بر فراز کوه آتشگاه اشاره دارد.
۰ نظر